Trong những năm gần đây, thuốc tiêm giảm cân đã thu hút sự chú ý lớn, song song với đó là sự xuất hiện của một lượng lớn các sản phẩm “có sẵn” không rõ nguồn gốc và thuốc giả được lưu hành trên mạng, các nền tảng mạng xã hội hoặc thị trường chợ đen. Các cơ quan y tế quốc tế và các quốc gia đã nhiều lần cảnh báo: thuốc giả có thể không chứa hoạt chất, hoặc chứa các thành phần sai lệch, có hại, thậm chí liều lượng không rõ ràng; việc mua và sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe.
Tại sao thuốc giả lại nguy hiểm?
- Có thể không chứa thành phần hoạt tính, dẫn đến việc điều trị không hiệu quả; hoặc chứa thành phần sai hoặc có hại, gây ngộ độc cấp tính hoặc tác dụng phụ lâu dài.
- Các sản phẩm không rõ nguồn gốc thường thiếu hệ thống bảo quản “chuỗi lạnh” thích hợp (loại thuốc protein này cần được bảo quản ở nhiệt độ thấp); nếu không được bảo quản lạnh, chúng sẽ mất tác dụng hoặc bị biến chất.
- Việc làm giả bao bì và nhãn mác có thể khiến người tiêu dùng lầm tưởng rằng họ đang mua hàng chính hãng, nhưng trên thực tế, không thể truy xuất mã lô, nguồn gốc hay chuỗi cung ứng, dẫn đến việc không thể xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Làm thế nào để nhận biết người bán hoặc sản phẩm đáng ngờ
Danh sách kiểm tra đơn giản
- Nguồn mua hàng: Không nên mua hàng tại các cửa hàng cá nhân không có giấy phép, bài đăng trên mạng xã hội, nhóm trò chuyện riêng tư hoặc các quảng cáo thương mại điện tử không rõ nguồn gốc. Thuốc chính hãng phải được bác sĩ kê đơn và mua tại các nhà thuốc hoặc cơ sở y tế có giấy phép.
- Bao bì và nhãn mác: Kiểm tra xem có ghi chú bằng tiếng Trung, logo chính thức của nhà sản xuất, số lô hợp lệ và hướng dẫn bảo quản (bao gồm cả ghi chú về việc bảo quản lạnh) hay không; nếu chữ trên bao bì mờ nhạt, thiếu ghi chú bằng tiếng Trung hoặc giá quá rẻ, hãy cảnh giác.
- Yêu cầu về đơn thuốc và nguồn gốc đơn thuốc: Thuốc hợp pháp phải có đơn thuốc của bác sĩ và hồ sơ pha chế của nhà thuốc; việc bán thuốc không có đơn thuốc thường là vi phạm pháp luật.
- Lưu ý về “nhập khẩu song song/mua hộ” và “thuốc phối hợp (compounded)”: Một số sản phẩm thuốc phối hợp hoặc mua hộ chưa được nhà sản xuất hoặc cơ quan chức năng phê duyệt, do đó tiềm ẩn những lo ngại về an toàn. Các quốc gia như Hoa Kỳ cũng đã đưa ra các hạn chế và cảnh báo đối với việc bán thuốc phối hợp cũng như việc bán hàng trực tuyến không đúng quy định.
Tôi không phải là bệnh nhân/tôi là người tiêu dùng, làm thế nào để mua hàng an toàn hơn?
- Trước tiên, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ có chuyên môn y tế để đánh giá xem bạn có đáp ứng các chỉ định sử dụng thuốc và các yếu tố rủi ro (chẳng hạn như chỉ số BMI và các bệnh lý kèm theo) hay không, đồng thời xin đơn thuốc chính thức.
- Vui lòng sử dụng dịch vụ dùng thuốc hoặc tiêm tại các cơ sở y tế hoặc nhà thuốc hợp pháp và có giấy phép; nguồn gốc của thuốc phải được dược sĩ hoặc cơ sở y tế xác nhận.
- Hãy từ chối các tin nhắn riêng tư trên mạng xã hội nhằm chào bán hàng hóa, các "khuyến mãi hàng có sẵn" không rõ nguồn gốc hoặc những người bán ẩn danh tự xưng là người mua hộ.
Nếu đã mua hoặc sử dụng sản phẩm đáng ngờ, thì phải làm thế nào?
- Hãy ngừng sử dụng ngay các loại thuốc nghi ngờ.
- Hãy giữ lại bao bì, nhãn mác, hóa đơn và các ghi chép liên lạc với người bán, đồng thời chụp ảnh làm bằng chứng.
- Nếu có bất kỳ triệu chứng bất thường nào (như buồn nôn, hạ đường huyết nghiêm trọng, phản ứng dị ứng, v.v.), hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức và thông báo cho bác sĩ biết bạn đã sử dụng sản phẩm nào.
- Hãy báo cáo với cơ quan y tế hoặc cơ quan quản lý dược phẩm địa phương (người dân Đài Loan có thể báo cáo với Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm; tại Mỹ có kênh báo cáo của FDA, v.v.). Các cơ quan chức năng sẽ tiến hành điều tra, thu hồi và công bố thông tin tùy theo tình hình.
- Giảm cân có thể là một phương pháp y tế, nhưng an toàn phải được đặt lên hàng đầu.
- Sự cám dỗ của việc “mua thuốc giá rẻ sẵn có” không đáng để đánh đổi sức khỏe — việc sử dụng thuốc hợp pháp phải thông qua bác sĩ, nhà thuốc và hệ thống bảo quản lạnh.